Ah bir Kerkük'e gitsem

"Bir şiir yazmıştım, 'Ah Kerkük'e bir gitseydim/Konca gülün derseydim/O mübarek torpağı öpüp sonra ölseydim' diye. Nasip oldu, 2003 Eylül'ünde baba toprağına gittim. Ama ne ocağımı bulabildim ne o eski Kerkük'ü" diyor halk müziğinin ünlü ustalarından Abdurrahman Kızılay...

'59 Katliamı'nda Türkiye'nin tutumuna çok üzüldüklerini belirten Kızılay, "Katliam olduğunda Türk Dışişleri, 'Irak'ın kuzeyinde birtakım hadiseler oluyor. Şükür ki Türk vatandaşlarına bir şey olmadı' dedi. Buna çok üzülmüştük. Düşünebiliyor musunuz, Kerkük'te katliam oluyor, insanların cesetlerini caddelerde sürüyorlar ama Türkiye'denböyle açıklamalar yapılıyor" dedi.

Halk müziğinin ünlü ustalarından Abdurrahman Kızılay da Türkiye'de yaşayan bir Kerkük göçmeni. 1940'da Kerkük'ün Musalla semtinde dünyaya gelen Abdurrahman Kızılay, ilk ve orta eğitimini Kerkük'te tamamladı. Çocuk yaşlarda halk müziğine ilgi duyan Kızılay, başta Abduvahit Küzecioğlu, İzzettin Nimet, Reşit Küle Rıza olmak üzere Kerkük'lü ünlü ustalardan ders aldı. Türkiye'de Kerkük hoyrat ve türküleriyle özdeşleşen Kızılay, ilk türkülerini 1959'da Bağdat Radyosu'nun günde yarım saatlik Türkmen programında okudu. 1950'lerin ortalarından itibaren Kerkük Kızılay'ında gönüllü olarak çalıştı. Kerkük Kızılay'ındaki dostları, kuruma verdiği hizmetler nedeniyle Türkiye'de Kızılay soyadını almasını teklif ettiler ona, o da kabul etti.

35 yıl hasret çektim

Türkiye'de "Altun hızma Mülayim" türküsü ile tanınan sanatçı, 1960 yılında 6 yıl Ankara Devlet Konservatuvarı Kontrbas Bölümü'nde eğitim aldı. Eğitimini tamamladıktan sonra 1966'da Kerkük'e dönen Kızılay, Baas Partisi'nin iktidara gelmesinden bir ay önce tekrar Türkiye'ye geldi ve geliş o geliş. Ancak seneler sonra 2003 Eylül'ünde baba toprağına adım atabildi.

Asıl adı Abdurrahman Ömer İbrahim olan Abdurrahman Kızılay, 1974'de Türk vatandaşlığına kabul edildi. Türkiye'de evlenen Kızılay'ın iki kız çocuğu var. 1958'de askeri devrim olduktan sonra Türkmenler için Bağdat Radyosu'nda yarım saatlik bir program hakkı tanındığını hatırlatan Kızılay, "Ustam Abdulvahit Küzecioğlu'nun ardından ikinci ses olarak ilk türkülerimi okudum. Musiki aşkım çocuk yaşta camilerde Kur'an ve ezan okuyarak gelişti. 1959'da Kerkük katliamına kadar sürdü Türkmenlerin sevinci. 1958'de ustam Abdulvahit Küzecioğlu ile birlikte turist olarak Türkiye'ye geldik, radyolarda türkü okuduk. Daha sonra da konservatuvarda müzik eğitimi aldım" diyor.

Babamı, kardeşimi hapse attılar

1967'den bu yana Türkiye'de yaşayan Kızılay, 35 yıl Kerkük'e gidemedi. Pek çok arkadaşını ve dostunu Baas rejimine kurban verdiğini belirten Kızılay, "1980'de katledilen merhum Necdet Koçak ile Ankara'da uzun yıllar aynı evi paylaşmıştık. Koçak'la birlikte Adil Şerif ve daha pek çok arkadaşım Baas'çılar tarafından katledildi. Kerkük Türkleri'nin hak ve hukuklarını savunduğumdan dolayı Baas'ın hedefi oldum. Ağabeyim ve babam birkaç kez tutuklandı. Kardeşime 'Ağabeyini sen çağırırsan gelir. Çağır' diye tehdit ettiler. İstediler ki Kerkük'e gideyim de ellerine düşeyim. Annemi 1969'da, babamı 1979'da kaybettim. Ne annemin ne babamın ne de vefat eden kardeşimin cenazelerine katılamadım" şeklinde konuşuyor. 35 yıl aradan sonra 2003 Eylül'ünde yakın arkadaşı ünlü sanatçı Mehmet Özbek ve Hayriye Abakay ile birlikte Kerkük'e giden Kızılay o anı şöyle anlatıyor: "Bir şiir yazmıştım, "Ah Kerkük'e bir gitseydim/Konca gülün derseydim/O mübarek torpağı öpüp sonra ölseydim" diye. Nasip oldu. Şafak vaktiydi, doğalgaz ve petrol bacalarından yükselen alevler Kerkük semalarını kıpkırmızı bir renge bürümüştü. Çocukluğumun Kerkük'ü gözlerimin önünden bir şerit gibi geçti. Çok güzel karşılandık Kerkük'te, sokakta boynuma sarıldılar. Hasret giderdik. Ailemin mezarlarını ziyaret ettim. 1 hafta kaldım. Ama harap bir Kerkük gördüm, keşke gitmeseydim dedim. 35 yıl önceki Kerkük'ü bulamadım. Çocukluğumun Kerkük'ünde deyim yerindeyse kurt ile kuzu yan yana yaşardı. Hiçbir ayrımcılık yoktu. Canlı bir sosyal hayat vardı, konserlerimiz, şenliklerimiz, çok güzel günlerdi. Bizim mahallemizde bir Kürt aile vardı sadece. Kerkük'te de bir mahallede Kürtler yaşardı. Şimdi Kerkük'ün her tarafında peşmergeler gördüm."

O güzelim sehir resmen bir harabeye dönmüş

15 yıllık hasretliğin ardından gittiği Kerkük'teki sefalet ve kargaşadan ötürü çok üzüldüğünü belirten sanatçı Essam Zeynel, "O güzelim şehir adeta harabeye dönmüştü" diyor.

Genç bir müzisyen olan Essam Zeynel 1978'de Kerkük'te doğdu. Babası Kerkük'ün tanınmış sanatçılarından Haşim Zeynel. Ağabeyi, ilahi dalında tanınan bir sanatçı, Hisam Zeynel. Essam, müzik eğitimi için 1989'da İstanbul'a geliyor, sonra Danimarka'ya gidiyor. Liseyi Danimarka'da tamamlıyor. Çeşitli festival ve halk konserlerinde Türk müziği icra ederek, Türkmen müziğinin tanıtımına katkıda bulunmuş. Danimarka'da yaşayan Essam, halen Haliç Üniversitesi Konservatuar Bölümü'nde okuyor. Yurt dışında pekçok konsere katılan Essam, Ferdi Tayfur ve Özcan Deniz gibi sanatçıların turnelerinde solo olarak Anadolu ve Kerkük türküleri söylemiş. Kerkük'ten ayrı kaldığı süre içerisinde en acı duyduğu hususların başında aile yakınlarının cenazelerine gidememek olduğunu ifade eden Essam Zeynel, "O acılı günleri gurbette tek başına yaşamak insana çok olumsuz tesir ediyor. Kendinizi yalnız ve garip hissediyorsunuz. Bütün olumsuzluklara ve baskılara rağmen ailem, akrabalarım ve arkadaşlarımın o topraklarda yaşamaları en büyük mutluluk kaynağım" diyor.

Çocuklar acıyla büyüyor

15 yıl Kerkük'ten ayrı kalan Essam Zeynel, Saddam Hüseyin'in devrilmesinden sonra gittiği Kerkük'ü şöyle anlatıyor:

"Çocukluğumu yaşadığım yıllarda hemen hemen Kerkük'teki bütün mahallelerde Türkmenler vardı ve büyük bir nüfusa sahiptiler. On beş yıl gibi uzun bir süre Kerkük'ten, ailemden ayrı kaldım. Bu uzun zaman içinde Kerkük'te olumsuzluklar düzeleceği yerde, yenileri eklenmişti. Çünkü Türkmenler sahipsizdi, onların haklarını savunan kimse yoktu. Rejim değişikliğinden sonra gittiğim Kerkük'teki sefalet, kargaşa beni çok üzdü. Acı ve sevinç içinde gidip gelen duygulara kapıldım. O güzelim toprakların işgal altında olması beni yaraladı. İnsanların çaresiz ve ümitsiz çırpınışlarından çok etkilendim. İlk ayrıldığım zaman ile tekrar geldiğim andaki tespitlerime gelince, zulüm, haksızlık ve insanların ne yapacağı belli olmayan hedefsiz, ümitsiz ve istikrarsız bir ortamdaki insanları görmemdi. Ayrıca o güzelim kültür, tarih ve sanat ile yoğrulmuş kentler adeta harabeye dönmüştü. Kerkük'teki çocukluk yıllarımı düşündüğüm zaman, hani çocuk deyince insanın aklına hayata yeni yeşermeye başlayan ümit dolu, sevgi dolu insan gelir ya, işte bir çok Türkmen çocuğu gibi diktatörlük, kargaşa ve savaş yılları nedeni ile ben bu çocuksu duyguları yaşayamadım. Ama benim çocukluğumda da üzerimde büyük bir sorumluluk, huzursuzluk, sıkıntı ve umutsuzluk vardı. Bölgede yaşayan bütün çocuklarda bu duygular hakimdi, bu gün daha da karamsar bir tablonun çocuklar ve gençler üzerinde hakim olduğunu görüyorum."